تحلیل زیرساخت های نظری جنبش نرم افزاری
17 بازدید
نحوه تهیه : فردی
محل انتشار : معرفت ) فروردین 1383 - شماره 76 )(6 صفحه - از 37 تا 42)
تعداد شرکت کننده : 0

معرفت: جناب حجت‏الاسلام غرویان! به عنوان شروع بحث، تعریف خود را از جنبش نرم‏افزاری بیان فرمایید.

حجت‏الاسلام غرویان: تحلیل بنده از جنبش نرم‏افزاری این است که ما برای ایجاد تحولات عمیق فرهنگی که زیربنا به شمار می‏رود و روبناهای سیاسی، اجتماعی، اخلاقی و تربیتی جامعه را تحت تأثیر خود قرار می‏دهد، باید به سراغ متفکران و نظریه‏پردازان برویم. شکی نیست که انسان یک موجود در حال تحول و نو شدن است. مسائلی که در اطراف آدمی در این عالم می‏گذرد، دایم در حال تحول و نو شدن هستند. از سویی اسلام، دین و مذهب پدیده‏ای صد درصد بسته نیست، بلکه بخشی از دین انعطاف‏پذیر و باز می‏باشد. پس درمی‏یابیم انسان، عالم و دین در حال تحول و انعطاف‏پذیر هستند. در این مرحله لازم است که متفکران و اندیشمندان سعی کنند بین انسان متحول، جهان متحول و دین قابل انعطاف این انطباق را انجام دهند؛ زیرا این حرکت کار بسیار اساسی است و از عهده هرکسی نیز برنمی‏آید. افرادی را می‏طلبد که انسان و جهان و دین را به صورت صحیح بشناسند؛ افرادی که با بعد انعطاف و تحول‏پذیر دین و بعد ثابت آن آشنا هستند و می‏توانند به نحوی این انطباق را نظریه‏پردازی کنند و در راستای آن فکر و اندیشه به کار ببرند تا هم به بعد ثابت و اصول پایدار دین آسیب وارد نشود و هم دین از عصر و زمان عقب نیفتد. بنده دیدگاه مقام معظم رهبری را در این امر می‏بینم که افرادی که در حوزه و دانشگاه با مبانی دین آشنا هستند و دنیای متحول و عصر جدید را هم می‏شناسند گردهم جمع شوند، این دو شناخت را با هم انطباق دهند تا آسیبی به پایه‏های دین وارد نشود. بنده تحلیلم از ایده‏وتفکرمقام‏معظم‏رهبری این است.

معرفت: بنابراین به تعبیر شما جنبش نرم‏افزاری برآیندی فکری است که درصدد برقراری ارتباط بین تحولات سه‏گانه طبیعت، انسان و دین با حفظ هویت‏های اصلی هر کدام از آن‏هاست. اساسا تحولات انسان، طبیعت و دین و نیز برقراری ارتباط بین این سه چگونه صورت می‏گیرد؟

حجت‏الاسلام غرویان: تحولات اشاره شده در طبیعت و انسان قابل تقسیم شدن به ابعاد مختلفی است. بخشی از این تحولات مربوط به حوزه فقه می‏شود. بخشی دیگر مربوط به حوزه اندیشه و فلسفه می‏شود و خود فقه نیز دارای ابعاد گسترده‏ای است. در این‏جا لازم است به نکته مهمی اشاره کنم که ما در یک مرحله رنسانس فکری واقع هستیم، البته نه به معنای دین‏گریزی و قهر انسان از دین که در اروپا اتفاق افتاد، بلکه بدین معنا که آموزه‏های دینی در ابعاد فلسفی، انسان‏شناسی و علوم اجتماعی درگیر چالش‏هایی شده‏اند که اندیشمندانی را برای حل و ارائه راه حل می‏طلبد. این کار عده خاصی از اندیشمندان حوزوی است تا بتوانیم از این مرحله به سلامت عبور کنیم. برخی از افراد دارای تفکر بسیار سنتی هستند و به تعبیر حضرت امام و مقام معظم رهبری متحجرانه فکر می‏کنند و اجازه هیچ‏گونه تحولی را در آموزه‏های دینی نمی‏دهند و عده‏ای هم هستند که از مبانی و معارف

دینی چیزی نمی‏دانند و بسیار سریع در برابر تحولات جدید منفعل می‏شوند. در این بین ما به افرادی نیازمندیم که مجتهدانه بتوانند مبانی دینی و آموزه‏های دینی را با پدیده‏های زمان مرتبط کنند. مناسب است که در این خصوص چند مورد عینی را ذکر نماییم. یکی از موارد، مسأله فقهی بازی شطرنج می‏باشد. با این‏که ما روایات زیادی در حرمت خرید و فروش و بازی شطرنج داشتیم، اما حضرت امام قدس‏سره با یک تأمل برداشت خود را اعلام و تحولی در این نظریه فقها ایجاد کردند. ایشان اعلام نمودند: برداشت بنده از موضوع این روایات قمار است و در حال حاضر موضوع عوض شده است؛ در جهان معاصر شطرنج عنوان بازی فکری دارد و روایتی مبنی بر حرمت بازی فکری وجود ندارد، بنابراین، خرید و فروش شطرنج و بازی آن حلال است. پس این مورد یک نمونه از نظریه‏پردازی است. اما در بحث‏های مشابه این هم می‏بینیم که زمینه را متناسب با عصر و زمان می‏توان تغییر داد و عنوان مسأله فقهی را به دست آورد و فتوا و حکم مناسب با آن را داد. مسأله شبیه‏سازی انسان از بعد فقهی، احتیاج به نظریه‏پردازی دارد. مسائل غنا و موسیقی و همه این‏ها، مسائل مورد ابتلای زندگی انسان‏هاست. پس‏متفکران، اندیشمندان و اسلام‏شناسان باید به آن بپردازند و آشنا به عصر و زمان باشند که بتوانند این ارتباط را ایجاد کنند.

معرفت: شما در تحلیل خود به مقوله زمان و مکان اشاره داشتید؛ یعنی تأثیرگذاری مقتضیات زمان و مکان در حوزه استنباط از دین. اما آنچه که موردنظر ما در بحث حاضر است،یافتن زیرساخت‏های نظری ارتباط همه جانبه انسان، طبیعت و دین است. انطباق تحولات روزافزون در سه عنصر اخیر چگونه صورت می‏گیرد؟

حجت‏الاسلام غرویان: با نگاه کلان فلسفی به این قضیه، به چند محور می‏توان اشاره کرد. انسان در دستگاه هستی اشرف مخلوقات و موجودات به شمار می‏رود و این انسان مسیری را از مبدأ تا مقصد در این عالم طی می‏کند و در نگاه کلان فلسفی مبدأ و مقصد برای انسان تولد و مرگ نیست؛ مبدأ پیش از تولد در این عالم بوده، مقصد پس از مرگ در پیش است. اما ما در حال حاضر مبدأ و مقصد را در این دنیا دنبال می‏کنیم. اشاره کردم هنگامی که انسان پا به عرصه وجود می‏گذارد، دارای ارتباطاتی است و منزوی و مجرد از کائنات نمی‏باشد؛ ارتباطی با پدیده‏های عالم طبیعت، با خدای عالم و با خود دارد. در اخلاق و فلسفه اخلاق محور بحث این است که انسان با خود، طبیعت، انسان‏ها و با خالق ارتباط دارد. اگر انسان را از طبیعت جدا کنیم، چهار نوع ارتباط و اگر انسان را با طبیعت قرار دهیم؛ یعنی انسان‏های دیگر را مانند سایر پدیده‏های طبیعت بدانیم، سه نوع محور ارتباط برای انسان وجود دارد. انسان در کشاکش این ارتباطات مکلف است و رها و یله در عالم نیست؛ می‏بایست این مسؤولیت و وظیفه را انجام دهد. انجام این مسؤولیت، احتیاج به معرفت و شناخت دارد. اگر ما شناخت و آگاهی پیدا نکنیم، مسؤولیت‏هایمان را درست نمی‏شناسیم و نمی‏توانیم وظیفه خود را انجام دهیم. بحث جنبش نرم‏افزاری در همین شناخت تکلیف و جایگاه انسان در دستگاه خلقت و وجود مشخص می‏شود. این‏جاست که به عده‏ای فیلسوف و حکیم نیازمندیم که به این مقولات فکر کنند. دین آمده که رابطه انسان را با خالق و سایر مخلوقات، از جمله انسان‏ها، جنگل‏ها، آسمان‏ها و موجودات مختلف مشخص کند.

دین آمده که رابطه ما را در محورهای سه‏گانه مشخص کند تا ما تکلیف را شناسایی کنیم و به سعادت و کمال مطلوب برسیم. این نظریه‏پردازی‏ها مبتنی بر این مبانی است که کسی می‏تواند نظریه‏پردازی کند که نگاه کلان و فیلسوفانه به انسان، خدا، طبیعت و دین داشته باشد؛ جایگاه این موارد را بشناسد تا در دایره دینی بر اساس یک جامعیت شکل گیرد. بنده معتقدم اعلم در دین آن کسی است که جامع‏تر از همه باشد، جامعیت ملاک اعلمیت است؛ چون معارف دین به یکدیگر پیوسته است، بدین صورت نیست که فلسفه از کلام، فقه از اصول فقه و از تفسیر بریده باشد، بلکه این موارد یک دستگاه منسجم هستند. کسی که قصد نظریه‏پردازی دارد، می‏بایست یک اشراف نسبی در بعد فلسفی، فقهی، نقلی و فکری داشته باشند تا بتواند نظریه‏پردازی انجام دهد و در خلأ نباشد. بیش‏تر نظریه‏پردازی‏ها در خلأ هستند، اگر بخواهیم متناسب با واقعیات زمان و مکان نظریه‏پردازی کنیم به این نگاه جامع و کامل احتیاج داریم. ... ادامه در لینک

آدرس اینترنتی