میزگرد: بررسی ابعاد اجتماعی، سیاسی و عرفانی نهضت سیدالشهدا
19 بازدید
نحوه تهیه : گروهی
محل انتشار : معرفت ) خرداد و تیر 1379 - شماره 34 )(12 صفحه - از 7 تا 18)
تعداد شرکت کننده : 0

اشاره

نهضت عاشورا اگر چه یک حادثه به ظاهر کوچک است که در یک مقطع خاص از زمان و مکان اتفاق افتاد و جمعی با کم ترین عِدّه و عُدّه به مصاف خیل عظیم دشمن با پیش رفته ترین تجهیزات نظامی و تبلیغی رفتند و در این نبرد نابرابر شکست خوردند و اهل و عیالشان تن به اسارت دادند. اما به واقع، هر قدر پیش تر رویم ابعاد گوناگون این قیام عظیم بیش تر رخ می نماید، چنان که می بینیم این واقعه اثری دگرگونه از خود بر جای نهاده است: لشکر به ظاهر پیروز خصم به واقع شکست خورد و جمع اندک منهزم، فاتح واقعی این میدان گشته اند. ما کوشیده ایم در محضر استادان ارجمند حجج اسلام و المسلمین دکتر محمود تقی زاده داوری و محسن غرویان و دکتر محمد لگنهاوسن به برخی از ابعاد این نهضت باشکوه بپردازیم و در محضر شما آن ها را به بحث بنشینیم. ماحصل این گفتار پیشکش اهل معرفت.

معرفت: وجه جاودانگی نهضت حسینی چیست؟ چرا این حادثه با وجود شکست ظاهری، در طول تاریخ اثری معکوس از خود بر جای گذاشته است؟

دکتر تقی زاده: علت این که اندیشه ای جاودانه می شود یا ایده ای در طول تاریخ تداوم و استمرار پیدا می کند این است که به آرمان و ایده آل یک قوم و ملت تبدیل می شود. حال اگر چیزی به صورت آرمان یک قوم و ملتی درآید و سپس فراتر از آن، به یک آرمان بشری تبدیل شود، مادامی که آن قوم حیات دارد و مادامی که بشریت زندگی می کند، آن آرمان و اندیشه باقی خواهد ماند. در قیام عاشورا نیز حوادثی اتفاق افتاد که سرنوشت پیروان و علاقمندان به خاندان پیامبر را رقم زد. و در طول تاریخ، به آرمان آن ها تبدیل شد؛ آن ها همواره با تذکّر و یادآوری آن حوادث، زندگی کرده اند، عواطف خود تهییج

نموده اند، ذخیره های مالی و غیرمالی زندگی خود را برای تداوم یادآوری آن خرج کرده اند، تا این که، حوادث مزبور، به همه چیزشان تبدیل شده است. در واقع، رمز و سرّ دوام و بقای تاریخی پیروان خاندان پیامبر که شیعه نامیده می شوند، در نهضت و قیام سیدالشهداء نهفته است. این نهضت، به تدریج هویت تاریخی شیعه را شکل داده و به صورت مذهب غالب ایرانیان درآمده و سرزمین آنان را به استقلال رسانده است.

از آنجایی که در این قیام، آرمان های بشری وجود داشت، در هر فرهنگی که آموزه های عاشورا وارد شد، احساسات مردم آن را تهییج نمود، روشنفکران را تسخیر کرد و هم دلی و هم دردی دیگران را برانگیخت؛ زیرا این قیام جنبه های انسانی دارد. به همین دلیل باقی مانده است بنابراین، رمز جاودانگی نهضت امام حسین(علیه السلام) این است که از یک حادثه فرقه ای و قومی و تاریخی فراتر رفته و به یک تراژدی انسانی با آرمان های روحانی و معنوی تبدیل شده و به همین روی، جاودان مانده است. همان گونه که بسیاری از ارزش های انسانی تا وقتی که انسان باقی است باقی می ماند، این حادثه و تعلیمات و آموزه های آن نیز جاودانه خواهد ماند.

معرفت: به طور خلاصه، اهداف اصلی حضرت سیدالشهداء(علیه السلام)از نهضت عاشورا چه بود؟

دکتر تقی زاده: اهداف عاشورا در آموزه های عاشورا و در اسنادی که از عاشورا باقی مانده کاملاً روشن است. متونی وجود دارد که حضرت سیدالشهداء(علیه السلام) بر طبق آن ها، اهداف خود را روشن کرده اند؛ خرافاتی در جامعه شیوع پیدا کرده بوده که قصد امحای آن ها را داشته و اصلاحاتی را مدّ نظر داشته است که می توان از آن به «امر به معروف و نهی از منکر» یا به اصطلاح سیاسی از آن به «اصلاحات اجتماعی» تعبیر کرد. می توان گفت: حقوق انسانی در جامعه عصر آن حضرت و رژیم سیاسی دوران ایشان مورد غفلت و انکار قرار گرفته بود، احکام اسلامی در روابط اجتماعی مورد توجه قرار نمی گرفت و حکومت به صورت وراثتی در دست یک طبقه اشراف قرار گرفته بود، در توزیع بیت المال نیز قرابت های قومی و خانوادگی به جای لیاقت و شایستگی قرار داشت. از لحاظ سیاسی هم حکومت مبتنی بر دفاع از حقوق افراد نبود بلکه حقوق عمومی را انکار می کرد. ارزش حاکمی که در جامعه رواج داشت، تملّق گویی و چاپلوسی بود. از این رو، حضرت سیدالشهداء(علیه السلام)برای امر به معروف و نهی از منکر و اصلاحات اجتماعی دست به قیام زدند.

معرفت: در منابع دینی ما برای امر به معروف و نهی از منکر شروطی را برشمرده اند که از جمله آن ها احتمال تأثیر است. با توجه به این که یکی از اهداف اصلی حضرت سیدالشهداء(علیه السلام)امر به معروف و نهی از منکر بود و بر سر همین کار، جان خود و اطرافیان خود را نیز فدا کرد، چگونه می توان قیام آن حضرت و این هدف ایشان را توجیه کرد؟

دکتر تقی زاده: حضرت سیدالشهداء(علیه السلام)قیام مسلحانه نکردند، دیگران ایشان را به شهادت رساندند و میان این دو، تفاوت بسیار است. خود آن حضرت نیز در تعبیراتشان فرموده اند که من شورش نکرده ام و یاغی نیستم. قیام مسلحانه را یک یاغی و شورشی به پا می کند، ولی حضرت این کار را نکردند، بلکه مناصحه داشتند، برای امّت اسلامی، خیرخواهی داشتند. ایشان شریف ترین فرد باقی مانده از خاندان پیامبر(صلی الله علیه وآله)، اولی و احقّ نسبت به حکومت و دل سوزتر از بقیه نسبت به دین آباء و اجدادی خود بودند، خاندانشان نیز در جان نثاری برای اسلام از همه پیش قدم تر بودند. بنابراین، طبیعی بود که حق مناصحت و امر به معروف و نهی از منکر داشته باشند، ولی شمشیر بلند نکرده و هیچ کس را نکشتند، اما آن ها حضرت سیدالشهداء(علیه السلام) و حضور ایشان را تحمل نمی کردند تا این که ایشان را کشتند. بنابراین، باید فرق واضحی بگذاریم بین گروهی که خروج می کند و هر چه را سر راهش است برمی دارد و گروهی که پیام دارد و اهل مناصحه است، اما دیگران آن ها را تحمل نمی کنند و به رویشان شمشیر می کشند.

معرفت: از جمله ابعاد نهضت عاشورا بعد عرفانی و معنوی آن است. لطفاً تجلّی عشق و عرفان را در نهضت حسینی بیان نمایید.

دکتر لگنهاوسن: وقتی درباره بعد عرفانی نهضتی بحث می کنیم، باید به چند عنصر توجه داشته باشیم. به عبارت دیگر، اگر در هر نهضتی چند عنصر موجود ... ادامه در لینک

آدرس اینترنتی